Interview Loek de Vries (TenCate)

Ir. Loek de Vries, CEO van TenCate:
"We blijven ons concentreren op kernactiviteiten, hoe verleidelijk alle mogelijkheden ook zijn"

Tijdens het interview gaat ir. Loek de Vries, bestuursvoorzitter en CEO van TenCate, even staan. “Bij voetbal heeft iedereen het over het maken van een sliding, maar een andere beweging komt veel vaker voor”, zegt hij. “Een voetbalschoen heeft noppen. Als ik op mijn standbeen sta en met mijn andere been schiet, dan zie je dat ik mijn standbeen moet draaien. Hierbij mogen de noppen zich niet vastzetten in het kunstgras. De vezels en de infill in het kunstgrassysteem moeten dit draaien kunnen toelaten. Op de eerste voetbalvelden van kunstgras – overigens geen TenCate velden – kwam het voor dat iemands voet vastraakte in de vezels. Dan loop je zelfs kans je been te breken.”

Wetenschap

TenCate in Almelo geldt al jaren als een uitermate innovatieve onderneming op het gebied van technisch textiel. Brandwerende weefsels, composieten voor de lucht- en ruimtevaartindustrie, kunststof pantsers, geotextiel en kunstgrassystemen zijn belangrijke productgroepen. Het kunstgras is een wetenschap op zich, waarbij uitputtend studie is gedaan naar de wijze waarop het door sporters wordt gebruikt. “Het is een heel jonge markt. Kunstgras voor professioneel voetbal is er pas een decennium”, zegt De Vries. “Een eindgebruiker ziet de verschillen niet. Dat is het probleem. TenCate heeft zo’n 250 verschillende vezels en ongeveer 60 kunstgrassystemen. Iedere vezel heeft een andere eigenschap. Bij veldhockey heb je korte vezels nodig. De bal mag niet stuiteren op het veld en moet aan de stick blijven. Er mag geen vleug in het veld zitten die de koers van de bal beïnvloedt. Als ik met een hockeystick tegen een bal sla dan wil ik dat hij precies de kant op gaat die ik in gedachte had.”

FIFA-eisen

De vleug in het kunstgrastapijt is niet belangrijk bij voetbal. Maar bij die sport heeft TenCate te maken met normen die door de internationale voetbalorganisaties FIFA en UEFA zijn opgesteld. Normen die niet voor natuurgras gelden. Er is een standaard voor de afstand die een bal vanaf een bepaalde hoogte over een veld van kunstgras moet kunnen doorrollen. Die afstand is afhankelijk van de stroefheid van de vezels. De Vries: “Bij stroef kunstgras is het balgedrag heel anders dan bij een gladde vezel. De kwaliteit die TenCate levert is op FIFA Two Starniveau, ofwel de kwaliteit van professionele wedstrijdvelden. Helaas zijn in de amateurklasse de eisen een stuk ruimer geformuleerd. Dat is jammer. Er zijn genoeg partijen die een vezeltje met een groene kleur kunnen aanbieden, maar dat zegt niets over de speeleigenschappen, laat staan over duurzaamheid.”

Golf

“Als ik op een vezeltje stap van een kunstgrasvoetbalveld, dan moet het weer omhoog komen. Het kunstgras zorgt ervoor dat de bal wordt gedragen. Alleen dan lukt het om als voetballer de voet onder de bal te krijgen. Bij iedere sport hoort een eigen grassoort, een eigen vezel. Daarom zijn er verschillende vezels en systemen voor golf, cricket, American Football, rugby, tennis, padel, enzovoort. Voor een afslagplaats bij golf gebruiken we polyamide. Dat is een nylon dat bestand is tegen een klap met een ijzeren golfclub. Polyethyleen, wat we voor voetbalvelden gebruiken, kan daar minder goed tegen. Over polyethyleen kun je zonder probleem een sliding maken. Dat materiaal neemt warmte op. Nylon daarentegen kan geen warmte opnemen. Dus kun je je been verbranden bij een sliding over nylon. Zoals blijkt zitten tussen gras voor voetbal en gras voor golf enorme materiaalverschillen.”

Merkt – met de huidige stand van de techniek – een professionele voetballer of hockeyer dat hij op kunstgras speelt?

“Ja, dat merk je. Dat heeft te maken met de energierestitutie. Als je op kunstgras speelt komt 40% van de energie die je in dat veld stopt weer terug. Daardoor krijg je een hogere spierbelasting. Dat ga je voelen, daar moet je ook op trainen. Trainer Gertjan Verbeek liet zijn spelers van Heracles Almelo daarom altijd oefenen op het kunstgrasveld in het stadion. Samen met Louis van Gaal behoort hij tot degenen die vanaf het eerste moment de voordelen zagen van kunstgras, namelijk dat de uitgangsituatie hiermee voor elke club gelijk is. Dat is pas fair play! Beide trainers zijn weleens in de fabriek geweest. Over een paar jaar komen we met een nieuw voetbalsysteem waarbij de energierestitutie gelijk of zelfs beter is dan die van een natuurgrasveld.”

Recyclebaar en duurzaam

Kunstgras is niet een eerste levensbehoefte. Heeft de huidige crisis invloed op de omzetcijfers bij dit product?

“We merken wel iets. Niet zozeer van de overheid, maar wel van een klant die ons heeft verlaten en voor zichzelf is gaan produceren. Voor ons betekende dat omzetverlies. Zo’n gebeurtenis vraagt om een passend strategisch antwoord. De verschillende merken die we voeren zullen we beter positioneren via directe toegang tot de eindmarkten. Dan heb ik het over topproducten voor verschillende sporten, niet alleen wat betreft de vezeltjes, maar ook wat betreft systemen. TenCate ontwikkelt zich tot kunstgrassysteemproducent en daaraan koppelen we twee milieuthema’s: ‘recyclebaar’ en ‘duurzaam’. We bouwen systemen waarin onze kunstgrasvezels zijn verwerkt en na tien of vijftien jaar moet alles kunnen worden teruggebracht naar de bron, onze kunstgrasfabriek waarin de gerecyclede vezels opnieuw worden gebruikt in de productie. Verder hoop ik dat we over een paar jaar gereed zijn met ons easy-to-install-systeem. Van de kosten wordt nu 60% gebruikt voor de installatie en onderbouw van een kunstgrasmat. Wij willen toe naar 30 à 35%.”

Recordwinst

Loek de Vries kijkt tevreden terug op 2011. Hij verwacht over het afgelopen jaar een recordomzet en een recordwinst te kunnen melden. De onderneming opereert rond de thema’s veiligheid en bescherming, duurzaamheid en het milieu. Dat maakt TenCate redelijk ongevoelig voor crises. Wel zijn soms internationale gebeurtenissen van invloed op de koers van het aandeel. Brandwerende weefsels voor uniformen van Amerikaanse soldaten zouden minder worden verkocht nu de Verenigde Staten besloten hebben hun missie in Afghanistan af te ronden. Het Amerikaanse besluit leek effect te hebben op TenCate en beleggers namen daar alvast een voorschot op door het aandeel lager te waarderen. Ten onrechte, aldus De Vries: “TenCate heeft veel eerder geanticipeerd door het beschermende weefsel ook buiten Amerika te gaan verkopen”.

Nieuwe markten

De Vries: “Bij dergelijke ontwikkelingen passen we ons beleid direct aan. Als ondernemer moet je nieuwe markten openbreken. Brandwerende weefsels bestonden vroeger uit één vezel, maar inmiddels zijn het blends geworden van verschillende vezels. Door met de samenstelling te variëren kun je het beschermende weefsel geschikt maken voor meer toepassingen. Voor het leger, maar ook voor de brandweer, de politie, de mobiele eenheid en voor de mensen in industriële omgevingen, zoals bij elektriciteitsmaatschappijen, hoogovens en op boorplatforms. Kijk naar wat er gebeurde tijdens de rellen in Londen, eerder dit jaar. De mobiele eenheid moest opereren in een vuurgevaarlijke omgeving en dat vergt extra bescherming. In Griekenland werd een motoragent vol op zijn helm getroffen door een molotovcocktail. Hij leek geen brandwerend uniform te hebben, met alle gevolgen van dien. Voor China maken we nu vlamwerend weefsel met andere specificaties, maar dat voldoende beantwoordt aan het doel waarvoor het moeten worden gebruikt. Ook de politie vraagt steeds meer om betere bescherming. In ons land is belangstelling voor steekwerende vesten. Niet zozeer als bescherming tegen messen, maar tegen injectienaalden. Een injectienaald of ijspriem gaat dwars door de stof van een uniform heen. Met een steekwerend vest kan dat niet. Als je te maken hebt met drugsverslaafden kan een prik met een injectienaald ook nog het risico van aidsbesmetting met zich meebrengen. Ook daarom zijn die vesten belangrijk.”

Advisory Board

“TenCate heeft een advisory board met Jaap de Hoop Scheffer, Dick Berlijn en Kees Blekxtoon. Vertegenwoordigers van het Nederlandse leger zijn hier naartoe gekomen en die zagen hier beschermende oplossingen die NATO-classified zijn. Hun eerste reactie was: ‘We wisten niet dat we zo’n bijzonder bedrijf in Nederland hebben.’”

TenCate staat bekend als uiterst innovatief. Er is een verhaal dat u bezig bent met het maken van kunstgrasvelden die tegelijkertijd als zonnepaneel dienst doen…

“Dat klopt. Xennia is een dochterbedrijf van TenCate dat in staat is op labschaal zonnecellen te printen op substraten. Zo zou in de toekomst ook een sportveld kunnen fungeren als zonnepaneel. Samen met Pentair X-Flow hebben we ook het GreenSource-systeem ontwikkeld om een sportveld te gebruiken als opvang voor regenwater. Het water loopt door het kunstgrasveld, daaronder is een opvangbak, vervolgens wordt het water gezuiverd met Pentair X-Flow en dan heb je drinkwater. In Afrika kan dit systeem heel belangrijk zijn. We noemen het ‘Sports for Water’. Met het digitaal printen komen we op een terrein dat eindeloos veel mogelijkheden biedt. Met digitale printtechniek van Xennia kan gewoon keramiek er zo uitzien dat het niet van echt marmer is te onderscheiden.”

Gigamarkt

De Vries toont een stuk 'marmer' dat in alle opzichten oogt als natuursteen. “Dit is inmiddels een heel gewild product in Azië, het Midden-Oosten en de Zuid-Europese landen. Vooral de Chinezen zijn er gek op. Keramiektegels met marmerprint, dat is een gigamarkt, bijna niet aan te slepen. TenCate is leidend in inktjettechnologie voor keramiekprint, dat weet niemand. Het verwerven van het intellectueel eigendom aangaande digitaal printen was in eerste instantie bedoeld voor het printen en veredelen van textiel. TenCate beoogt de eigenschappen van textiele substraten te veranderen. Kunstgras is van nature waterafstotend en door er een nanofilter overheen te leggen wordt het waterabsorberend. Zonwering kun je voorzien van een nanolaag titaandioxide waardoor het zelfreinigend wordt. Op dit moment is katoen vreselijk duur. Het is mogelijk polyester vezels zo te bedrukken dat ze dezelfde eigenschappen krijgen als katoen. Je kunt medicijnen op textiel printen waarbij het medicijn fasegewijs in het menselijk lichaam komt. Of chips aanbrengen op textiel. Zo kun je een earlywarningsysteem maken op het uniform van een brandweerman dat hem waarschuwt als hij in een vuurgevaarlijke omgeving zit of dat er giftige stoffen in de lucht hangen. Dat is allemaal met sensortechniek en printtechniek te realiseren.”

Wie bedenkt dit alles? Op uw afdeling research and development moeten echte genieën rondlopen.

“Het is communicatie over en weer met de markt, met andere ondernemers ook vaak. Na een Financial Cocktail in Zwolle – dat zijn bijeenkomsten voor beleggers die door de beurs worden georganiseerd waarbij genoteerde bedrijven zichzelf presenteren voor beleggers – kreeg ik heel wat ideeën en vragen. Er kwam zelfs een mail van vier A4'tjes binnen. Deze meneer heb ik direct teruggebeld.”

Laadbak

“Een ondernemer uit Hardenberg las over ons thermoplastische composiet. Dat is een lichte en sterke kunststof die veel in de lucht- en ruimtevaart wordt gebruikt. Hij toonde belangstelling en vroeg: 'Kan uit thermoplastisch composiet ook een laadbak worden geconstrueerd voor een vrachtwagen?' Daar hadden we zelf niet direct aan gedacht, maar er zitten belangrijke marktkansen in. Zo’n composiet laadbak maakt een vrachtwagen vele malen lichter en dus zuiniger. De proefbak werd gemaakt, met innovatiesubsidie van de provincie Overijssel en nu wil Volvo er mee aan de slag. De thermoplastische composieten die we maken zijn volop gebruikt in de interieurs en secundaire structuurdelen van verschillende types Airbus en Boeing vliegtuigen. Ons thermoset composiet zit in ruimtesatellieten. Zo’n zestig procent van wat in de ruimte hangt is gemaakt met composiet van TenCate, nog zoiets wat niemand weet. Wubbo Ockels maakte met dit materiaal een superbus die met 23 passagiers zo’n 200 kilometer per uur kan rijden op speciale busbanen. Met composiet kun je in beginsel ook huizen en kantoren bouwen. Japanners gebruiken het meer en meer om staalconstructies van flats te vervangen. Het heeft een andere stijfheid dan staal. Bij een aardbeving absorbeert het hele framework van composiet de impact van de aardschokken. Voor TenCate is een volgende stap de toepassing in personenauto’s. Composiet wordt al gebruikt bij Formule 1-racewagens. We voeren gesprekken met Duitse en Japanse personenautofabrikanten.”

Het aantal mogelijkheden is duizelingwekkend. Hoe houd je overzicht bij zoveel ideeën en producten?

“Wij moeten voortdurend focussen om bij onze strategie te blijven en dat is materiaaleigenschappen veranderen. Het is zaak om alles wat niet bij onze kernactiviteiten behoort via een licentie door anderen te laten doen. Wij ontvangen dan de royalties. Het voelt soms heel spijtig, zoals bij de enorme markt voor marmertegels, maar wij moeten ons concentreren op technologische innovatie. Productinnovaties zijn business as usual. Dat is niets anders dan bouwen aan je productenportfolio.”

Sterktes verbinden

“Waar ik het over heb zijn technologische innovaties. De technieken in kunstgrassystemen zijn echte technologische innovaties die tot iets nieuws leiden. TenCate Tecasafe XL is een echte technologische innovatie. Een multirisk weefsel dat in de procesindustrie wordt gebruikt; antistatisch, ’s nachts zichtbaar, brandwerend, chemicaliënwerend, winddicht en toch ademend. Na TenCate Defender M, het weefsel voor brandwerende uniformen voor militairen, was dit de beste introductie van TenCate ooit. In Amerika en in Azië hebben we er inmiddels miljoenen yards van verkocht. Bij TenCate Defender M staat de teller inmiddels op circa acht miljoen yards. Digitaal printen om producteigenschappen te veranderen is een baanbrekende technologische innovatie.”

Spin-offs

“Daarbij kijken we graag naar de sterktes van andere bedrijven om die met elkaar te verbinden. Zo werd Pentair X-Flow een belangrijke partner bij het zuiveren van water dat via een kunstgrasveld is verzameld. Hier in Twente heb je bedrijven die excelleren op een bepaald gebied. De kunst is om die met elkaar te verbinden. Daar komen al die spin-offs vandaan. Wat kunnen we voor elkaar betekenen? Denken in innovatieclusters: zo begint innovatie aan de basis en niet van bovenaf.”